Let op: Tweakers stopt per 2023 met Tweakblogs. In dit artikel leggen we uit waarom we hiervoor hebben gekozen.

Compostbak 3.0 - Toch weer zelf maken?

Door teacup op zaterdag 29 januari 2022 15:18 - Reacties (8)
Categorie: DoeHetZelf, Views: 2.989

Inhoud

1. Inleiding
2. Achtergrond
3. Waaraan moet een compostbak voldoen?
3.1. De eerdere compostbakken
3.2. De eerste compostbak
3.3. De tweede compostbak
4. Wat nu... Een derde bak?
5. De derde compostbak
5.1. Leverancier
5.1.1. Recyclede kunststof specialisten
5.1.2. Generalisten



1. Inleiding

Als je mij een tijdje terug had gevraagd, of ik nog over iets zou gaan bloggen, dan zou dit onderwerp niet het eerste zijn waaraan ik dacht. Het onderwerp drong zich in 2020 min of meer aan mij op. Heeft het veel met tweakers te maken? Aan het onderwerp bevindt zich immers geen stekker... Op het eerste gezicht zou het ook geblogd kunnen zijn op een site over tuinen. Op een site waar het accent eerder op mooie bloemen en planten zal liggen is het naar mijn verwachting een vreemde eend in de bijt. Compostbak 3.0 heeft echter een technisch tintje gekregen omdat ze is opgetrokken uit recyclede kunststof. Om die reden deze blog.

Bij tweakers is een hele discussie geweest over dat dit soort blogs en reviews gelieerd zijn aan commerciële partijen. Over het volgende wil ik daarom duidelijk zijn. Op advies van een goede vriend ben ik voor deze compostbak het recyclede kunststof pad opgegaan. Deze blog schrijf ik om bij jullie de mogelijkheid om recyclede kunststof te gebruiken op het netvlies te krijgen. Niet ter promotie van, of op verzoek van, een of ander bedrijf. Iedere suggestie daartoe werp ik ver van mij. Mijn leven kent al genoeg verplichtingen. Vrijheid van handelen en regie over dosering en timing vind ik het belangrijkst.

De gebruikte kunststof is daarom zonder verplichtingen voor de volle prijs gekocht, op een moment dat de gedachte aan een blog nog niet was ontkiemd. In de blog ga ik wel kort in op hoe recyclede kunststof is te bemachtigen, omdat dit afwijkt van het even naar een bouwmarkt gaan, en het best een apart verhaal is. Hierbij is het secundair bij welk bedrijf de spullen zijn gekocht. Ik noem het bedrijf van mijn keuze wel maar ga ook in op andere opties.

Om alvast het achterste van mijn tong te laten zien, het volgende wil ik in een blog aan de orde stellen:
  1. Waarom deze compostbak nu.
  2. Besluit om geen koopmodel van de plank te pakken.
  3. Het waarom van de keuze voor recyclede kunststof.
  4. Ontwerp van de bak
  5. Keuze leverancier
  6. Het maken van de bak
Het bovenstaande zal vlot weglezen, verwacht ik. Waarom heeft het zo lang geduurd om dat verhaal te publiceren? Naast de beschrijving van het vervaardigen van die compostbak wilde ik wat dieper ingaan op thermoplastische kunststoffen in het algemeen. Het gedrag van thermoplasten verschilt van dat van houtsoorten en metalen, materialen die voor klussers wat vertrouwder zullen zijn.

Mensen die geen mechanische achtergrond hebben kunnen geholpen zijn met een besef wat dat kunststof materiaal beïnvloedt. Mijn doel is meer om een genuanceerd stuk te schrijven dan een kunststof promo. Liever dus meer begrip kweken over die kunststoffen die ons omringen dan alleen maar aanmoedigen tot gebruik. Ik zie liever dat mensen zich ook bewust zijn van de keerzijden van kunststoffen en met die kennis een beargumenteerde materiaalkeuze maken.

Met mijn HTS-Wtb achtergrond had ik enige kunststofkennis omdat ik in mijn opleiding net de juiste leraren heb getroffen. Desondanks viel het mij de afgelopen tijd tegen om over die thermoplasten een verhaal met een kop een een staart te maken. Dit heeft met het volgende te maken:
  • Kunststoftechnologie is meer omvattend dan een leergang in een opleiding kan afdekken.
  • De kennis over kunststoftechnologie staat niet stil.
  • In mijn werk raak ik kunststoffen maar zijdelings. Leun daarom op wat anekdotische ervaring.
  • Het gedrag van thermoplasten wordt bepaald door verschillende in elkaar grijpende factoren. Waar te beginnen.
  • Mijn te brede belangstelling is bij dit onderwerp een weergaloze valkuil gebleken.
Om voor mijzelf wat voortgang te bereiken nu eerst dat verhaal over die compostbak zelf. Daarna wil ik dieper ingaan op het volgende:
  • Belangrijke mechanische eigenschappen (recyclede) thermoplasten
  • Vergelijking (recyclede) thermoplasten met hout en metaal
Het bovenstaande is echter niet compleet zonder een besef hoe die eigenschappen bij thermoplasten worden beïnvloedt door onderstaande invloedsfactoren:
  • Reksnelheid
  • Temperatuur
  • Materiaalstructuur
  • Kristallen, kristalfases en Kristalstructuren
  • Productiewijze
  • Kruip
  • Relaxatie
  • Veroudering
Maar dit stuk komt dus later aan de orde, eerst die compostbak zelf. Naast deze blog zijn inmiddels twee andere blogs uitgebracht die samen met deze blog het vervaardigen van die compostbak verder behandelen:


2. Achtergrond

Naast dat ik een voorliefde heb voor hardware ben ik wat meegesleurd in de tuinaspiraties van mijn vrouw. We trachten onze tuin naar een hoger plan te krijgen, al is dit een proces van (vaak) vallen en (soms) opstaan. Een spin-off van dit tuinfanatisme is dat we tuinafval niet onverdienstelijk composteren. Op zich wordt ons groenafval wel gratis opgehaald, maar eigenlijk is het zonde het tuinafval weg te doen als er goede compost uit is te maken.

Dat composteren heeft wel een prijs. De compost moet worden gezeefd voor gebruik. Afhankelijk van hoe vochtig het is kan dit best zwaar werk zijn. Het kost dus tijd en fysieke inspanning zelf compost te maken.

Daarnaast heb je wat spullen nodig. Zelf gebruiken we de compostbak, een zeef, wat schragen en een speciekuip om de gezeefde compost in op te vangen. De grootte van de compostbak is afhankelijk van de grootte van de tuin en de grootte van de plek die je het ding toestaat om in te nemen. Er zijn kant en klare compostbakken van kunststof te koop, wil je wat groters dan kan het maken die compostbak wat tijd kosten.

De eerste twee compostbakken zijn (naïef) uit grof geschaafd vuren gemaakt, de tweede was van wat dikkere materiaaldoorsnede (steigerhout). Je stelt misschien de vraag: “Waarom twee?”. Met een doorlooptijd van een jaar of vijf waren de bakken doorgerot. Aan timing van de foto’s die ik van iedere bak had gemaakt was dat af te leiden. De eerste bak stamde uit 2009, de tweede bak uit 2014.

Het gegeven dat we in 2020 aan een derde bak toe waren bewijst trouwens wel dat dat het niet bepaald een economisch renderend proces is geweest. Van die drie bakken kunnen heel wat zakken topkwaliteit compost gekocht worden. Nou ja, gaande het proces hebben we er ook best wat lol aan gehad, dat composteren is toch een beetje magie. Die kosten van zeker die eerste twee bakken beschouw ik dus als leergeld.

Dat die eerste twee bakken weggerot waren is op zich niet gek met onbehandeld vuren of grenen. Wel hebben we wat buiten het beestenspul in de bak gerekend. In die compost is het een krioelen van wormen, pissebedden, slakken, duizend- en miljoenpoten, orenkruipers, spinnen en allerlei torretjes. Die beestjes zijn met hun gerommel en gewroet enthousiast aan het werk om tuinafval te helpen omzetten in compost. In de binnenwanden van de houten compostbak ontstaan op een gegeven moment scheuren die in een later stadium wat beginnen te rotten. Het insectenspul vanuit de compostmassa wroet dan vrolijk door in die scheuren. Wat dus begint met een scheur met wat rottend hout aan de randen eindigt in een gangenstelsel dat op plaatsen 10-15% van je houtdoorsnede doet verdwijnen. Aan de top van die houtkolonisatiepiramide staan toch wel de pissebedden (die om onduidelijke redenen in de familie van mijn vrouw als “knorretjes” worden aangemerkt). In een compostmassa kan trouwens een ware bevolkingsexplosie van pissebedden ontstaan.

Dat rotten van het hout is nog wel deels te ondervangen door de compost regelmatig te keren en meer aandacht te besteden aan de vochtregulering. Eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat die vochtregulering bij ons nog wel beter kan (een oud stuk vloerbedekking over de te composteren massa leggen helpt al). Ook het keren van de compost gebeurt bij ons minder dan gewenst.



3. Waaraan moet een compostbak voldoen?

De drie bakken beschrijven onderling een evolutie. Onze kennis was in het begin op zijn best anekdotisch, bijeengeraapt door het raadplegen van diverse internetbronnen. Heel moeilijk hoeven we er ook niet over te doen. Dat composteren vindt zijn weg uiteindelijk wel. Alleen om het composteren heel snel te krijgen, en gelijkmatig, dat is een behoorlijke uitdaging die ons ook nog steeds niet goed lukt. Hieronder wat invloeden om rekening mee te houden:
  1. Voor een compostproces is vocht (water) nodig.
  2. Voor een schoon composteringsproces moet zuurstof worden toegevoerd.
  3. Om het proces op gang te krijgen is voldoende te composteren massa nodig.
  4. De eerdergenoemde insecten helpen mee met de noodzakelijke oppervlakte vergroting van de massa, door het in kleine stukjes op te delen.
  5. Het eigenlijke rottingsproces dat voor het composteren nodig is wordt veroorzaakt door bacteriën.
  6. Bij het composteren komt warmte vrij. Bij voldoende massa kan zich in die massa een kern vormen waar voldoende warmte wordt gegenereerd om het compostproces te starten.
Het volgende ben ik mijzelf ook pas goed gaan realiseren bij het schrijven van deze blog. Wordt voldoende zuurstof toegevoerd, dan wordt dat composteren door aerobe bacteriën uitgevoerd. Komt er geen zuurstof bij het rottingsproces, dan moeten anaerobe bacteriën het werk doen. Dit laatste heeft twee nadelen. Anaerobe bacteriën doen die compostering 20 keer zo langzaam dan aerobe bacteriën en het composteringsproces levert methaangas op als bijproduct. Methaangas is een broeikasgas. Denk je dus wat goeds te doen voor het milieu kan je zomaar een broeikasgas producerende composthoop hebben…

Zelf zijn we eigenlijk nog niet zo precies met dat composteren bezig geweest dat de temperatuur in de compost hebben opgemeten, maar die temperatuur is wel een goede indicator of compostering plaatsvindt. Om lucht in die composthoop te krijgen is het goed om eens in de zes weken de compostmassa te keren. Zo kan overal zuurstof bij komen. De composthoop moet verder vochtig zijn, maar niet te vochtig, want dan lekken voedingsstoffen weg.



3.1. De eerdere compostbakken
Hieronder wordt kort beschreven hoe de eerdere compostbakken waren opgebouwd en wat uit de ervaring met die bakken aan lessen was opgedaan.



3.2. De eerste compostbak
Bij de eerste compostbak zijn we nog vol overgave aan het schilderen geweest. Alleen aan de buitenkant, want we wilden de compost wel schoonhouden. De bak was eigenlijk een open doos, zonder bodem en zonder dak met twee compartimenten naast elkaar. In de hoeken waren balkjes gebruikt om de planken tegenaan te monteren. De bak had geen bodem zodat de compost in de bak direct contact zou hebben met het bodemleven eronder. Dit is vooral essentieel om wormen de gelegenheid te geven in de composthoop terecht te komen.



Toen ik deze bak bedacht was ik ervoor beducht dat de compost te veel door regen en vocht zou afkoelen. Om dit te ondervangen waren twee deksels gemaakt. De deksels waren overtrokken met bitumen om ze tegen de weersinvloeden te beschermen. Aan de voorzijde van de bak waren vier geleidesleuven gemaakt waartussen planken geschoven konden worden. Afhankelijk van de hoogte van de composthoop konden dan planken worden verwijderd om compost van de bovenlaag af te scheppen, ongeacht het niveau waarop die laag zich op dat moment bevond.

Na vijf jaar kwam de reality check. De 1e compostbak zeeg bijkans ineen. Op de volgende punten was verbetering gewenst:
  1. De houtdoorsnedes van de planken en staanders waren te klein gebleken om de boven beschreven invloeden te pareren. Vooral de staanders hadden het te verduren gehad.
  2. Bij de eerste bak was gebleken dat de zijwanden te veel slapte hadden zonder wat meer verband aan de voorkant. De zijwanden waren aan de voorzijde alleen met hun onderste uiteinde met een lijst onderling verbonden. De interne druk van de compost deed hierdoor de twee zijwanden aan de bovenzijde wat wijken.
  3. De meest degelijke onderdelen, de met bitumen omtrokken dekselplaten, hadden maar beperkt nut. Ze waren ontstaan vanuit de angst dat de compost anders door regen te nat en te koud zou worden. Mijn voortschrijdend inzicht was dat geen deksels waarschijnlijk beter was dan wel deksels.



3.3. De tweede compostbak
Om de houtdoorsnede wat te vergroten is bij de tweede compostbak voor steigerhout gekozen. Kort gezegd bestond de 2e bak uit een kleiner aantal grotere onderdelen. Ook was ervoor gekozen om aan de voorzijde met een bovenbalk de zijwanden onderling te verbinden. Dat dit bij de eerste bak niet was gedaan had een reden. De compostbak staat in een hoekje in de tuin. Voor de bak is er niet veel ruimte om te manoeuvreren bij het omscheppen van de compost. Bij dit omscheppen werd de compost van uit het ene compartiment over de middenwand in het andere compartiment geschept.

Jullie kunnen begrijpen dat een balk bovenaan de voorzijde van de bak minder handig is. Desondanks is de bovenbalk bij de tweede bak geaccepteerd.



De geleidesleuven om de voorste planken tussen te laten zakken zijn wel behouden, net als de open doosvorm met twee compartimenten. Een ander detail is dat alleen RVS schroeven zijn gebruikt.

In de afbeelding van het model hierboven is te zien dat de voorste planken die tussen die geleidesleuven moeten zakken wat schuin staan. Dit heeft te maken met een test in het CAD-model om het verwijderen van de planken te testen. Wanneer de planken rechte kopse vlakken zouden hebben ze vlot zouden vastlopen in de groeven als ze niet heel rechtstandig omlaag zouden bewegen. Deze ervaring had ik met de eerste bak al opgedaan, terwijl die planken nota bene minder hoog in doorsnede waren. Remedie die ik koos was om de plankuiteinden vanuit de hoeken een flauwe afschuining van een graad of 7 te geven die bijna tot aan het midden van de plankdoorsnede liep. Deze afschuining was klein genoeg om de planken de boel nog wel te laten afsluiten, maar groot genoeg om gemakkelijk in die geleide sleuven omlaag te bewegen.



Maar de extra dikte van de houtdoorsnede mocht weinig baten. De pissebedpopulatie stortte zich vol overgave op haar nieuwe uitdaging. Ook deze bak viel na een jaar of vijf uit elkaar. Ook ditmaal waren de balken het meest kwetsbaar, en de onderste twee planklagen. De onderste planken raakten het minst belucht en stonden daarom het meest bloot aan rottende invloed. Toch heb ik van deze bak nog het nodige hout kunnen redden om daarvan een verdienstelijke bloembak te kunnen maken. Zo leeft deze tweede bak voor een deel nog door in een tweede bestemming.



4. Wat nu... Een derde bak?

Om eerlijk te zijn baalde ik er behoorlijk van. Die zomer van 2020 was niet mijn moment om aan weer een compostbak te werken, maar de afvalstroom in onze tuin drukte zich op en een compostinfarct dreigde.

Waarom geen commercieel verkrijgbare bak? Vragen jullie. Daarnaar heb ik echt gekeken. Ronde tonnen of bakken van kunststof zijn mooie oplossingen, maar voor het compostvolume dat we beogen wat te klein.



Wel hadden enkele wel een mooie science fiction of cyberpunk uitstraling, of zou zomaar als een Dalek uit Dr. Who op je af kunnen komen.



Er zijn wel grotere constructies te krijgen met te stapelen kunststof balken waarmee de vier wanden zijn op te bouwen. Die dingen hebben echter grote luchtspleten en waren niet in de afmetingen die optimaal van onze plek gebruik maakten.



Toch maar weer aan een nieuwe bak begonnen. “En dan nu toch echt van hardhout”, dat was mijn plan, anders zijn we in 2025 weer aan de beurt. Een vriend van mij, die bij Rijkswaterstaat werkt, deed mij echter de suggestie om ook eens over recyclede kunststof te denken. Recyclede kunststof wordt in de openbare ruimte al flink toegepast. Deze suggestie heb ik in eerste instantie naast mij neergelegd. Voor iets wat ik zelf maak was kunststof niet het eerste waar ik aan dacht. Toch heeft het moeten gebruiken van hardhout mij ook aan het denken gezet. Het gebruik van hardhout belast het milieu ook. Uiteindelijk ben ik toch dat kunststof pad afgegaan. Doorslaggevend voor mij was dat kunststof een nog grotere garantie dan hardhout kon bieden voor een compostbak die lang mee kan gaan.



5. De derde compostbak

Zoals al aangegeven was ik wat beducht voor de "slapte" van thermoplastisch kunststof voor een compostbak. De berekening die ik hiervoor heb uitgevoerd komt in een later stadium aan de orde, om het verhaal over die compostbak zelf niet te veel te onderbreken.

Na de keuze voor recyclede kunststof presenteerde zich een eerste drempel. Het materiaal is niet bij een bouwmarkt van de plank te trekken. Kijk je online zijn wel de nodige leveranciers te vinden die recyclede kunststof verkopen.



5.1. Leverancier
Invloedsfactoren die een keuze voor een bepaalde leverancier kunnen bepalen zijn:

Is de leverancier een specialist in kunststof of een generalist?
  1. De grootte van de leverancier
  2. De variatie in het leveringspakket
  3. De prijs van de producten
  4. De transportkosten
  5. Geboden services
Zeker ook vergeleken met zachthout is recyclede kunststof duurder in aanschaf. De prijs ligt in de orde van grootte van wat voor hardhout wordt betaald. Afhankelijk van doorsnede, lengte en houtsoort zal recyclede kunststof iets goedkoper of duurder uitvallen. Hierbij moet nog worden opgemerkt dat bij een kunststof oplossing een dikkere plankdoorsnede moet worden gekozen door de lagere stijfheid van het materiaal. Dit laatste is natuurlijk deels te ondervangen in de constructie. Op het vlak van duurzaamheid (lees: belasting milieu door productie en transport, levensduur) heeft recyclede kunststof wel de belofte hardhout met straatlengtes naar de kroon te steken. De prijs en de consequenties voor de constructie maken de keuze voor recyclede kunststof nog geen no-brainer. Het zal ook nog even duren voordat het gebruik van recyclede kunststof zo gewoon is geworden en iedereen vertrouwd is geraakt met de materiaaleigenschappen. Wordt een bewuste keuze voor recyclede kunststof gemaakt dan kan het resultaat wel heel bevredigend worden. Wanneer je er op let zijn tussen de kunststofleveranciers partijen te vinden die je met raad en daad kunnen bijstaan hoe iets in kunststof uit te voeren.

Een verkoper moest dus worden gezocht. Wat ik zelf nog als een drempel heb ervaren is het bedrag aan transportkosten dat nog bij de materiaalkosten moest worden opgeteld. Die transportkosten zijn natuurlijk wat minder relevant als je een grote klus hebt. Als je klus wat kleiner is dan worden die transportkosten wel een drempel. Wat ik heb gedaan is het zoeken van een bedrijf dat niet te ver van mijn woonplaats verwijderd ligt en de mogelijk had tot ophalen. In mijn geval had ik nog een issue met de standaard handelsmaten (...lengtes...mijn auto is niet zo groot). In dit geval kan je nog kijken of je materiaal op maat is te zagen. Voor mij was dit toen de oplossing. De transportkosten konden zo worden ondervangen, en tegen een beperkte bijdrage werd zo een deel van het werk mij uit handen genomen.

Het bedrijf waar ik als Zutphenaar op uit kwam was Saveplastics in Arnhem. Dit omdat het niet te ver rijden was en het bedrijf bereid was om het materiaal op maat te zagen. Het bedrijf bevindt zich in het industriepark de Kleefse Waard in Arnhem, een industrieterrein dat zich cleantech campus noemt eigendom is geweest van de Algemene Kunstzijde Unie (AKU), later eigendom van Akzo Nobel. Los van alles is het mooi om in deze historische setting, het terrein is echt groot, die nieuwe bedrijvigheid tot stand te zien komen. Voor een particulier is zo'n groot bedrijventerrein verder best een aparte ervaring. Voor het ophalen van de spullen moest een afspraak gemaakt worden en voor de toegang tot het bedrijven terrein moest ik mij melden bij een portier. Zelf ben ik dit vanuit mijn werk wel gewend, ik kan mij wel voorstellen dat dit voor anderen een drempel is.

Laat ik benadrukken dat de bedrijfskeuze een persoonlijke was, gedreven door de plaats waar ik woon, het leveringspakket en de voorwaarden. Een ander komt door andere benodigde materialen en woonplaats tot een andere keuze. Als klein bedrijf is kon mijn keuze flexibel genoeg op mijn wensen inspelen. Dit is echter een n=1 ervaring. Bij een eerder bedrijf kreeg ik op mijn vragen helemaal geen antwoorden. Omdat dit speelde in Juni 2020 is dat misschien nog te wijten geweest aan de coronacrisis. Hoe dan ook was mijn uiteindelijke ervaring een positieve en hopelijk is die ervaring representatief voor de bedrijfstak.

Naast het door mij gekozen bedrijf zijn er genoeg andere aanbieders die recyclede kunststof zouden kunnen leveren. Die zijn onder te verdelen in specialisten voor recyclede kunststof en bedrijven die meer als generalist optreden en ook recyclede kunststof leveren (zij het niet per se voor een toepassing als een compostbak).



5.1.1. Recyclede kunststof specialisten
Als bedrijven die ook aan particulieren leveren zijn te noemen:
  • InGarden
  • Nedaplast
  • Saveplastics
  • Smit-Ecodesign
De volgende bedrijven zijn volgens mij meer business to business:
  • Lankhorst Recycling
  • Verhees Products
  • Recycling-Kunststof

5.1.2. Generalisten
Als generalisten beschouw ik bedrijven die zijn begonnen om naast hun bestaande leveringspakket ook wat met recyclede kunststof te doen.

Als bedrijven die ook aan particulieren leveren zijn te noemen:
  • Van Dorp Hout
  • Gadero
  • Kunststofforte
  • Tuinhoutdiscount
  • Vos kunststoffen
Als Business to business zijn te noemen :
  • Vink kunsttoffen (algemeen kunststof leverancier),
  • Manutan (Bedijfsinterieur, transport en -opslag)
  • Hulkenberg (Bedijfsinterieur, transport en -opslag)
In Overloop: Compostbak 3.0 - Plan en opzet ga ik wat verder in op de criteria die ik aan de compostbak stelde en hoe dit uitpakt in de uitvoering tot aan het bestellen van de materialen aan toe. In een laatste blog over de compostbak zelf Overloop: Compostbak 3.0 - Het maken zelf wordt het maken van de compostbak behandeld.