Let op: Tweakers stopt per 2023 met Tweakblogs. In dit artikel leggen we uit waarom we hiervoor hebben gekozen.

Compostbak 3.0 - Plan en opzet

Door teacup op zaterdag 5 februari 2022 20:41 - Reacties (2)
Categorie: DoeHetZelf, Views: 1.942

Inhoud

1. Opzet derde compostbak
1.1. Een groot compartiment
1.2. Gebruik van ankerpalen
2. Uitwerking van het plan
2.1. Eerste opzet
2.2. Eerste vervolgversie
2.3. Tweede vervolgversie
2.4. Uiteindelijke versie
3. Verder uitwerken
4. Materiaal bestellen en ophalen

In deze blog wordt nader ingegaan op de uitgangspunten voor die nieuwe compostbak en hoe stapsgewijs het ontwerp ervan uitgewerkt is geraakt.

In Overloop: Compostbak 3.0 - Toch weer zelf maken? is de toedracht toegelicht waarom is begonnen om deze compostbak zelf te maken. Deze blog kan als een vervolg hierop worden gezien.

Ook een latere blog, die het eigenlijke maken van de Compostbak behandelt, is inmiddels al uitgebracht: Overloop: Compostbak 3.0 - Het maken zelf



1. Plan voor de derde compostbak

Hieronder worden kort de bepalende uitgangspunten aangegeven die voor het plan van de nieuwste compostbak verantwoordelijk waren. Bij de derde compostbak kent de inmiddels gekende open doos constructie van de vorige versies twee veranderingen:



1.1. Een groot compartiment
De opdeling in twee compartimenten is verlaten. Hiermee verdwijnt de middenwand. Dit heeft twee voordelen:
  1. Bij het omscheppen hoeft in de beperkte ruimte voor de compostbak geen rekening gehouden te worden gehouden met de middenwand.
  2. Doordat de compost in de compostbak een ononderbroken massa vormt verlaagt dit de drempel voor het op gang komen van het composteerproces.
Er is echter ook een nadeel te noemen:
Het kan wat meer moeite kosten om de gecomposteerde massa te scheiden van de nog niet gecomposteerde massa. Het simpel omscheppen in het andere compartiment is er niet bij.



1.2. Gebruik van ankerpalen
De compostbak wordt met vier hoekpalen in de grond verankerd. Met de palen ontleent de compostbak zijn stijfheid aan deze verankering. Hiermee kunnen de wanden weerstand bieden tegen de interne druk van de composthoop terwijl de voorwand volledig kan worden verwijderd. Dit vergemakkelijkt het omscheppen weer wat.



2. Uitwerking van het plan

Eigenlijk is die compostbak alleen maar eenvoudiger geworden, qua ontwerp dan tenminste. De twee vorige compostbakken waren bij ons nodig om het besef te laten landen dat meer volume nodig is voor het composteringsproces en dat de compostbak zijn stevigheid moet ontlenen aan de bodem.

De opmerking over de eenvoud nuanceerde ik niet voor niets. In het CAD model ziet het er allemaal lekker rechttoe rechtaan uit. Maar in een CAD systeem zijn vrijheidsgraden (de 3 translaties en 3 rotaties) die je op alles kan loslaten optimaal te beheersen. In de echte wereld is dat wat weerbarstiger. Deze compostbak is goed te bouwen met de gratie van het goed verticaal neerzetten van de palen op precies de goede positie. Iedereen die wel eens voor een schutting palen heeft moeten plaatsen waar dan precies zo’n 180 cm schuttingdeel tussen past weet dat dit een dingetje kan zijn. De als concept simpele compostbak is dus lastig in de uitvoering.



2.1. Eerste opzet


Die compostbak heeft eigenlijk niet veel om het lijf en bestaat in uit vier hoekpalen die in de grond worden verankerd met de wanden daartussen geplaatst. Voor de duidelijkheid, in de afbeelding stelt het doorzichtige volume onder de compostbak een uitsnede van de bodem voor.

Er was maar één type plank gebruikt. Met de eerdere compostbakken had ik geleerd dat ieder onderdeel, iedere verbinding de compostbak in zijn totaliteit meer kwetsbaar maakt doordat de inhoud er op in kan werken. Eenvoud was daarom door mijn emotie toen ik weer een compostbak moest maken. Keep it simple and stupid.

De wanden zijn zo gemaakt dat ze tussen de palen konden worden geschoven. De planken van een wand worden gemonteerd op twee balken om zo een wand te vormen. De wanden worden met diezelfde balken aan de binnenzijde van de palen gemonteerd.

In dit stadium wilde ik de wanden met penverbindingen makkelijk losneembaar maken. Deze gedachte heb ik lang vastgehouden omdat het de gelegenheid zou bieden dat compostvolume bij tijd en wijle volledig te ruimen.

In deze eerste opzet was de voorwand nog niet gedeeld gemaakt. Onderin de voorwand was een stootrand gemaakt om te zorgen dat de voorwand in de verticale richting op zijn plek terecht zou komen.



2.2. Eerste vervolgversie


De eerste opzet is verder uitgewerkt in enkele vervolgversies. Een belangrijke wijziging was het naar binnen draaien van de zijwanden. Dit kost wat volume in de compostbak maar stelt alleen de planken van de wanden zelf bloot aan het te composteren materiaal.

Merk hierbij op dat de zijwanden met balken tussen de palen zijn gemonteerd en dat de achterwand om de achterste palen wordt heen geschoven. Die wand was dus omschrijvend gemaakt.

Ook was de voorwand toch weer deelbaar gemaakt, ik wilde die mogelijkheid toch behouden. Korte verticale spanten verbonden de planken binnen de delen met elkaar. Zoals is te zien was de voorwand opgedeeld in vier delen. Tegelijkertijd fungeerden die verticale spanten als afstandshouder om tussen de losse delen een luchtspleet te creëren. Die luchtspleet was in de orde van grootte van de spleten die ik tussen de planken toeliet. Die spleten helpen de compostbak niet helemaal “dicht” te laten zijn en lucht/zuurstof de gelegenheid te geven in de compostbak te komen. Vooral uit esthetisch oogpunt is het geheel zo geoptimaliseerd dat overal een gelijke spleethoogte kon worden gehanteerd.

Met de deelbare voorwand zijn ook de geleidesleuven weer terug die in de vorige compostbakken zo goed hebben gewerkt. Die sleuven zijn nu wat steviger uitgevoerd met een tweetal balken aan iedere zijde. Dit is geen overbodige luxe want de panelen die de voorwand samenstellen zijn wat langer dan bij de eerdere compostbakken door het enkele ongedeelde compartiment dat ze overspannen en het materiaal is zwaarder dan het eerder gebruikte hout.

De vier wanddelen van de voorwand steunen aan de onderzijde af op een stootlijst die wat hoger was uitgevoerd dan bij de eerste opzet. Dit kan bij het gebrek aan stijfheid van de kunststof van belang zijn.

Voor de vier palen was inmiddels ook een paaltype gekozen. Omdat bij die palen bij de leverancier wordt uitgegaan van gebruik voor schuttingen heb ik van de kortste variant nog wat extra moeten laten afzagen. Deze palen zijn uitgevoerd zonder een metalen kern voor de extra stijfheid. Ze steken ongeveer 110 cm boven de grond, mijn inschatting was dat het met die stijfheid wel los zou lopen.



2.3. Tweede vervolgversie


In de volgende versie is er wat gespeeld met combinaties van handelsmaten en de deelbaarheid van de wanden. Dit stoeien werd gedreven door de kosten van de eerste oplossing maar ook wel het praktisch gebruik van de compostbak. In materiaalgebruik wilde ik ondanks de kosten ruimhartig zijn omdat kunststof in mijn beleving niet erg stijf zou zijn.

Omdat verschillende doorsnedes voor de planken werden gebruikt kwam het in de hoogte beter uit om bij de bovenrand van de zijwanden en de achterwand een iets dikkere en lagere plank te gebruiken. Als standaardplank was weer een iets hoger exemplaar gekozen vergeleken bij de eerdere versies. Een consequentie hiervan is wel dat er zich wat minder luchtspleten in de wanden bevonden.

De achterwand was inmiddels niet meer aan de achterzijde van zijn “oren” was gemonteerd waarmee ze uiteindelijk rond de palen wordt geschoven, maar tussen de oren in. Montagetechnisch niet de mooiste oplossing, maar zo kon ik de compostbak wel een zo groot mogelijke lengte geven binnen de handelsmaten die voor de planken beschikbaar waren.



2.4. Uiteindelijke versie


Als laatste aanpassing is een nog hogere plank gekozen, die weer iets dunner was. Ook weer een kostenoverweging. Om boven- en onderranden van de wanden wat meer oppervlak te geven zijn de wanden afgezet met horizontale strippen. Dit is noodzakelijk omdat vooral de bovenranden in het gebruik van de compostbak het best wel te verduren hebben. Deze randen incasseren stoten van tuingereedschap. Voor de symmetrie heb ik eenzelfde type strip ook voor de onderranden gebruikt. Deze randen dienen verder om de wanden op af te laten steunen wanneer ze gedemonteerd worden van de palen. Eenzelfde type strip is bovendien als spant diagonaal over de wanden geplaatst. Die diagonale spanten zijn trouwens vooral met de achterwand in gedachten toegevoegd. Om de planken nog wat meer onderling verband te kunnen geven. In de eindfase werd ik toch weer benauwd over de slapte van de kunststof.

De uit losse delen bestaande voorwand is uiteindelijk ook anders opgebouwd. In plaats van planken, die met verticale spanten verbonden werden, zijn de losse delen gemaakt van de nieuw gekozen dunnere hoge planken die ieder aan de boven- en onderzijde zijn afgezet met horizontale strippen. De strippen zijn hierbij zonder spleetruimte tegen de planken gemonteerd. Alleen tussen de losse delen onderling zijn nu nog luchtspleten gecreëerd. Als horizontale strippen zijn hetzelfde type strip gebruikt als bij de zijwanden en de achterwand.

Iemand met wat kennis van mechanica zal zeggen dat de spanten de wand “in het vlak verstevigen” en zo voorkomen dat de wand van een rechthoek veranderd in een parallellogram. Tegen vervorming “uit het vlak” zal die spant weinig stijfheid toevoegen. De wanddoorsnedes waren echter niet meer hoogte (~dikte) te geven binnen de ruimte die voor de compostbak beschikbaar is. Een verschil wordt “uit het vlak” nog wel bereikt. In plaats van dat de wand (overdreven gedacht) als een hangmat zal doorbuigen zal ze deels meer als een kussen gaan vervormen. Deze vervorming zal daarom wat beperkter zijn. Dit gebeurt trouwens alleen als de diagonaalspanten op meer dan een punt met iedere plank in de wanden wordt vastgeschroefd.

Tenslotte zijn in een aantal balken al gatpatronen te zien. Dit heeft te maken met het feit dat het verstandig is om kunststof net als hardhout voor te boren. Hierop kom ik in het volgende deel van de blog nog nader terug. Zoals je aan de balken kan zien vormen sommigen van hen nogal een gatenkaas. Om vergissingen te voorkomen zijn de posities van veel gaten in het model voorbereid.



3. Verder uitwerken

Dankzij het stoeien met de handelsmaten waren de kosten wat te drukken. Door zoveel mogelijk gebruik te maken van dezelfde plankdoorsnedes konden de benodigde planklengtes beter over de handelslengtes verdeeld worden. Dit leverde wat effectiever gebruik van het materiaal op, met minder restlengtes.



Zoals is te zien heb ik het tot een beperkt aantal verschillende materiaaldoorsnedes kunnen terugbrengen:





4. Materiaal bestellen en ophalen

Het bestellen van het materiaal was een spannend moment. De bestellijst was niet alleen een lijst van te bestellen halffabricaten, met vaste handelslengtes, maar tegelijk een zaaglijst waarmee het materiaal in uiteindelijke lengtes werd verzaagd. Het was dus voor mij goed opletten of alles goed werd afgedekt.

Het materiaal is in twee stappen opgehaald. Omdat de nieuwe compostbak tegen palen gemonteerd moest worden zijn eerst de palen afzonderlijk besteld. Iedereen die wel eens palen in de tuin heeft gezet weet hoe lastig het kan zijn om palen in twee richtingen verticaal precies op de plek te krijgen voor bijvoorbeeld een schuttingdeel.

De plaatsing van deze palen was om die reden heel belangrijk voor de precieze zaaglengtes van de planken en balken. Alert hiervoor zijn eerst de palen besteld om die zo goed als het kon in een rechthoekig patroon te plaatsen. Ook deze palen moesten wat worden ingekort omdat er een grens was met hoe diep die in de grond gezet konden worden. Die grens werd bepaald door de lengte van onze grondboor.

Toen de palen, gezaagd en wel, klaarlagen zijn die met de auto in het industriepark de Kleefse Waard in Arnhem opgehaald. Dit park kom je niet zomaar op, net als bij hele grote ondernemingen moet je als bezoeker eerst een tijdelijke bezoekerspas ophalen bij de bewaking. Die pas ontvang je na te hebben aangegeven wie je bent en voor wie je komt. Omdat Saveplastics op een verre uithoek van het terrein lag heb ik een goede indruk kunnen krijgen van de grootte van het park. Een halve kilometer in het vierkant was het snel.

De palen waren mijn eerste ervaring met dit recyclede kunststof. Mijn eerste indruk was dat het materiaal best weegt. De doorsnede van de balken en planken is ook massief, het zijn dus geen holle profielen zoals bij een set tuinstoelen. Naar mijn inschatting zijn de balken en planken zwaarder dan de meeste houtsoorten. De gekozen kleur was grijs. Bruin was als kleur de tweede mogelijkheid. Als een materiaal geen hout is dan benadruk ik dat liever dan dat ik het tracht te verhullen, grijs werd het dus. Verder viel het mij op dat de oppervlaktetextuur best grof was. Dit gaf het materiaal een matte afwerking, wat ik persoonlijk ook mooier vind dan dat er een glans overheen had gelegen. Toch, als je met je vingers over het materiaal gaat heeft het naast een ruwheid ook een bepaalde wasachtigheid, die makkelijk is te associëren met de gladheid van de doorzichtige polyetheen zakken die we in de plastic afvalzak doen (denk bijvoorbeeld aan broodzakken). Alles bij elkaar dus best een maf materiaal.

Met de palen goed en wel in de grond konden de afmetingen voor de wanden worden vastgesteld en het materiaal ervoor worden besteld. Inmiddels voor de tweede keer bij de Kleefse Waard kon dit materiaal worden opgehaald. Dit lag bij elkaar gegroepeerd op een pallet voor mij klaar. Ondanks dat het een lage stapel aan planken en balkjes was, was het naar de auto sjouwen ervan best even een klusje. Gelukkig stond de auto dicht, ~10-15 m) bij de plek waar mijn materiaal lag. Omdat Saveplastics in een rustig hoekje van het Industriepark ligt had niemand er een punt van gemaakt dat de auto even wat dichterbij werd neergezet.



Nog een ander aspectje aan de recyclede kunststof is de geur van het materiaal. Het ruikt namelijk naar ...... recyclede kunststof. Als ik dat kort door de bocht moet omschrijven is dat een lichte geur van vuilniszakken met nog iets. Die geur hadden we al bespeurd bij het ophalen van de palen. Maar toen de hele bodem van de auto bedekt was met de planken (oppervlaktevergroting, oppervlaktevergroting), maakte dit het geureffect wat duidelijker. Op zich geen groot punt, het ging bij mijzelf niet verder dan dat ik het constateerde. Ik heb er geen hoofdpijn of zoiets van gekregen tijdens de autorit.

Hiermee was de voorbereiding afgerond, en kon het bouwen beginnen. In een volgend deel ga ik verder in op de hoe de compostbak uiteindelijk is gebouwd. Ook op het plaatsen van de palen kom ik dan nog nader terug. Het berekenen van de kunststofstijfheid komt ook nog apart aan de orde. Dit stuk heeft veel samenhang met de kunststofeigenschappen. Om deze reden heb nog wat hoofdbrekers over hoe dat goed in een blog is te vangen.

Zie voor het maken van de Compostbak het laatste deel: Overloop: Compostbak 3.0 - Het maken zelf

Volgende: Compostbak 3.0 - Het maken zelf 02-'22 Compostbak 3.0 - Het maken zelf
Volgende: Compostbak 3.0 - Toch weer zelf maken? 01-'22 Compostbak 3.0 - Toch weer zelf maken?

Reacties


Door Tweakers user Punkie, zondag 6 februari 2022 11:31

Heb je een korte schatting van de materiaalkosten?
Mij blijft nog onduidelijk hoe de verluchting van onderaf wordt bewerkstelligd.

Door Tweakers user teacup, zondag 6 februari 2022 13:11

Hoi Punkie.

Afgezien van de spleten tussen de planken "belucht" de bak niet. Om die reden is dat omscheppen ook essentieel. Er zijn wel wat beluchtingstechnieken, ook in bestaande bakken, waarmee je toch iets van beluchting kan bereiken. Ik zal kijken of ik dat in een later deel als suggestie nog wat kan belichten, zoals ik dat zelf zou aanpakken tenminste. De beste beluchting blijft toch wel dat omscheppen. Vooral ook omdat je kan zien welke gedeelten van de compost te vast zijn en losgeweekt moeten worden.

Budget? Dat wil je niet horen ;). Dit recyclede kunststof is (nog) duur. Mogelijk als die materiaalstromen wat gaan groeien dat het wat goedkoper kan worden. Ik zal dit later nog een keer uitrekenen maar een budget van 500 Euro moet je wel rekenen. Door de relatieve slapte van de kunststof heb je verhoudingsgewijs meer schroeven nodig om de compostbak voldoende stevigheid mee te geven. Die kosten ook weer.

Maar na het maken van van deze bewerkelijke en dure compostbak ben je ook wel klaar. Levensduur? Levenslang schat ik in. Ik kan het faal scenario nog niet bedenken. Los van de kosten heb je er dan ook geen omkijken meer naar.

[Reactie gewijzigd op vrijdag 11 februari 2022 20:41]


Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Via deze link kun je inloggen als je al geregistreerd bent. Indien je nog geen account hebt kun je er hier één aanmaken.